Νομικό Πλαίσιο Copyright (Ν. 2121/1993)

⚖️ Νομικό Πλαίσιο

Νομοθεσία Πνευματικής Ιδιοκτησίας

Η προστασία πνευματικής ιδιοκτησίας λειτουργεί σε τρία επίπεδα: διεθνώς μέσω της Σύμβασης Βέρνης (181 χώρες), ευρωπαϊκά μέσω Οδηγιών της ΕΕ, και εθνικά μέσω του Ν. 2121/1993. Η προστασία είναι αυτόματη — δεν απαιτείται εγγραφή ή διατύπωση για να υφίσταται. Ωστόσο, η καταχώρηση στο US Copyright Office παρέχει σημαντικά πλεονεκτήματα στην επιβολή δικαιωμάτων (statutory damages, τεκμήριο ιδιοκτησίας).

Ν. 2121/1993 — Πνευματική Ιδιοκτησία, Συγγενικά Δικαιώματα & Πολιτιστικά Θέματα

Βασικός ελληνικός νόμος πνευματικής ιδιοκτησίας, ενσωμάτωσε τις κοινοτικές οδηγίες.

Προστατευόμενες κατηγορίες:
  • Λογοτεχνικά έργα (βιβλία, άρθρα, λόγοι)
  • Μουσικά έργα (συνθέσεις, στίχοι)
  • Εικαστικά έργα (ζωγραφική, γλυπτική, χαρακτική)
  • Αρχιτεκτονικά έργα
  • Φωτογραφίες
  • Λογισμικό (software)
  • Βάσεις δεδομένων (databases)
  • Εφαρμοσμένη τέχνη και σχέδια
Εξαιρούνται: επίσημα κείμενα του κράτους (νόμοι, δικαστικές αποφάσεις), ειδήσεις της ημέρας, απλά γεγονότα και δεδομένα.
Περιουσιακά δικαιώματα (οικονομικά):
  • Αναπαραγωγή (reproduction)
  • Διανομή (distribution)
  • Δημόσια εκτέλεση / παρουσίαση (public performance)
  • Διασκευή / προσαρμογή (adaptation)
  • Εκμίσθωση (rental)
Ηθικά δικαιώματα:
  • Αναγνώριση πατρότητας (paternity)
  • Προστασία ακεραιότητας (integrity)
  • Δικαίωμα ανάκλησης (withdrawal)
Η προστασία είναι αυτόματη από τη στιγμή δημιουργίας του έργου — δεν απαιτείται εγγραφή ή οποιαδήποτε διατύπωση.
  • Γενικός κανόνας: ζωή δημιουργού + 70 έτη
  • Συνεργατικά έργα: ζωή τελευταίου επιζώντος συνδημιουργού + 70 έτη
  • Ανώνυμα / ψευδώνυμα: 70 έτη από τη δημοσίευση
  • Ηχογραφήματα: 70 έτη από τη δημοσίευση
  • Εκπομπές: 50 έτη
  • Ιδιωτική χρήση: αναπαραγωγή χωρίς εμπορικό σκοπό
  • Παράθεση: με αναφορά στην πηγή και τον δημιουργό
  • Εκπαίδευση / έρευνα: για διδακτικούς και ερευνητικούς σκοπούς
  • Παρωδία / σάτιρα: ως μορφή ελεύθερης έκφρασης
  • Βιβλιοθήκες / αρχεία: αναπαραγωγή για διατήρηση
  • Προσωρινά αντίγραφα: caching και τεχνικές αναπαραγωγές
  • Εξαίρεση πανοράματος: κτίρια και γλυπτά σε δημόσιους χώρους
Ποινικές κυρώσεις:
  • Φυλάκιση τουλάχιστον 1 έτους
  • Πρόστιμα €2.900 - €15.000
Αστικές αξιώσεις:
  • Αξίωση παύσης προσβολής
  • Αποζημίωση τουλάχιστον διπλάσια της εύλογης αμοιβής
Ασφαλιστικά μέτρα: προσωρινή διαταγή εντός 48 ωρών.
  • Ν. 2557/1997: προστασία βάσεων δεδομένων (databases) και δικαίωμα εκμίσθωσης (rental right)
  • Ν. 4212/2013: ορφανά έργα (orphan works) — χρήση έργων αγνώστου δημιουργού από πολιτιστικά ιδρύματα
  • Ν. 4996/2022: ενσωμάτωση της Οδηγίας DSM (2019/790) — Άρθρο 15: δικαίωμα εκδοτών τύπου (press publishers), Άρθρο 17: ευθύνη πλατφορμών, text & data mining

Οδηγίες Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οδηγία 2001/29/ΕΚ (InfoSoc)

Εναρμόνιση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στην Κοινωνία της Πληροφορίας. Αποκλειστικά δικαιώματα αναπαραγωγής, παρουσίασης στο κοινό και διανομής. Περιοριστικός κατάλογος εξαιρέσεων.

Οδηγία 2019/790 (DSM — Digital Single Market)

Άρθρο 15: νέο δικαίωμα εκδοτών τύπου (press publishers). Άρθρο 17: ευθύνη πλατφορμών (YouTube, Facebook κλπ). Εξαιρέσεις για text & data mining, εκπαίδευση, ψηφιακή διατήρηση.

Οδηγία 2006/115/ΕΚ (Rental & Lending)

Δικαιώματα εκμίσθωσης και δανεισμού. Εύλογη αμοιβή δημιουργών ακόμη και μετά από εκχώρηση.

Οδηγία 2012/28/ΕΕ (Orphan Works)

Χρήση ορφανών έργων (αγνώστου δημιουργού) από πολιτιστικά ιδρύματα. Υποχρεωτική επιμελής αναζήτηση (diligent search).

Οδηγία 2004/48/ΕΚ (IPRED — Enforcement)

Αστική επιβολή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Ασφαλιστικά μέτρα, αποζημιώσεις, δικαίωμα πληροφόρησης.

Σύμβαση Βέρνης (1886)

🌍 181 συμβαλλόμενα κράτη (σχεδόν παγκόσμια κάλυψη)
🔒 Αυτόματη προστασία — χωρίς εγγραφή ή formalités
⚖️ Εθνική μεταχείριση — ίδια δικαιώματα με τους ημεδαπούς
⏰ Ελάχιστη διάρκεια: ζωή δημιουργού + 50 χρόνια (η ΕΕ εφαρμόζει + 70)

Συχνές Ερωτήσεις

Όχι, η προστασία είναι αυτόματη από τη στιγμή δημιουργίας. Ωστόσο, η εγγραφή στο US Copyright Office παρέχει σημαντικά πλεονεκτήματα: τεκμήριο ιδιοκτησίας, δυνατότητα statutory damages ($750 - $150.000), αποτελεσματικότερη δικαστική προστασία.
Ο όρος «πνευματική ιδιοκτησία» (droit d'auteur) χρησιμοποιείται στην ηπειρωτική Ευρώπη και δίνει έμφαση στα ηθικά δικαιώματα. Το «copyright» (αγγλοσαξονική παράδοση) εστιάζει στα οικονομικά δικαιώματα. Στην πράξη, η Σύμβαση Βέρνης εναρμονίζει τα δύο συστήματα.
Η τρέχουσα νομοθεσία (Ν. 2121/1993) απαιτεί ανθρώπινο δημιουργό. Αμιγώς AI-generated έργα δεν προστατεύονται. Η Οδηγία DSM 2019/790 επιτρέπει text & data mining υπό προϋποθέσεις. Το ζήτημα εξελίσσεται ταχύτατα.
Χάρη στη Σύμβαση Βέρνης, τα δικαιώματα αναγνωρίζονται σε 181 χώρες. Κάθε χώρα εφαρμόζει τη δική της νομοθεσία (εθνική μεταχείριση), αλλά οι βασικές αρχές είναι κοινές.
Τρεις μεγάλες αλλαγές: (α) πλατφόρμες upload (YouTube, Facebook) ευθύνονται για παράνομο περιεχόμενο, (β) εκδότες τύπου αποκτούν δικαίωμα αμοιβής από μηχανές αναζήτησης, (γ) εξαιρέσεις για text & data mining, εκπαίδευση και ψηφιακή διατήρηση.

Χρειάζεστε νομική συμβουλή για copyright;

Εξειδικευμένοι δικηγόροι πνευματικής ιδιοκτησίας — ερμηνεία νόμου, εφαρμογή και προστασία δικαιωμάτων.

Ζητήστε Συμβουλή →